Als een erfgenaam dringend geld nodig heeft, kan hij dan een voorschot op zijn erfenis opeisen? Moet dat dan aan alle erfgenamen worden betaald? Wat heeft de rechter hierover beslist? Hoe zit dat met de erfbelasting?

Situatie
Samen met zijn zes broers en zussen is Geert een van de zeven erfgenamen van zijn overleden moeder. De totale waarde van de erfenis is € 2.625.658,-. Daarvan staat € 922.935,- op een bankrekening. Ook zijn er nog een woonhuis, een bedrijfspand en aandelen. In haar testament heeft moeder twee kinderen tot executeur benoemd. Die moeten de nalatenschap afhandelen.

Geert heeft geen inkomen of vermogen en moet voor duizenden euro’s aan rekeningen betalen. Omdat er op hem een erfenis ligt te wachten, komt hij niet in aanmerking voor een uitkering. Dus klopt hij aan bij de executeurs voor een voorschot van € 25.000,- op zijn aandeel in de erfenis.

Vijf broers en zussen hebben daar geen problemen mee. Maar Henk, een van de executeurs, weigert zijn medewerking. Volgens hem kan er pas geld worden uitbetaald als alle schulden zijn voldaan. Dat is nog niet het geval. Zo moeten de begrafeniskosten en de erfbelasting nog worden betaald. En als het woonhuis of bedrijfspand aan Geert wordt toegedeeld, moet hij misschien nog wel geld bijbetalen. Dan moeten de anderen maar zien dat ze het geld weer van Geert terugkrijgen.
Ook stelt Henk dat er niet alleen aan Geert een voorschot kan worden uitgekeerd. Dat zou dan voor alle zeven erfgenamen gelden. Alle erfgenamen hebben immers gelijke rechten en moeten gelijk behandeld worden.

Wat zegt de wet?
Erfgenamen hebben pas recht op de erfenis als de executeur zijn taak heeft voltooid. Dus moeten eerst alle schulden en de erfbelasting zijn voldaan. Pas daarna kan de erfenis tussen de erfgenamen worden verdeeld. Om gewichtige redenen kan er echter eerder een voorschot aan een van de erfgenamen worden uitgekeerd. Volgens de rechter speelt dat hier. Het is duidelijk dat Geert dringend om geld verlegen zit. Er is geen uitzicht op inkomen en geen vermogen.

Uit het saldo van de bankrekeningen blijkt dat er meer dan voldoende liquide middelen zijn om het bedrag van € 25.000,- te betalen. Het uiteindelijke bedrag dat Geert zal krijgen, zal een stuk hoger uitvallen. Volgens de rechter blijkt uit niets dat Geert aanspraak maakt op toedeling van een van de onroerende zaken. Van een restitutierisico is dus geen sprake.

Hoe oordeelt de rechter?
Er staat nergens in de wet dat het niet is toegestaan om aan een erfgenaam een voorschot toe te kennen. Dat kan zonder problemen achteraf met het erfdeel worden verrekend. De Rechtbank Midden-Nederland, 03.03.2017 (RBMNE:2016:7613) , oordeelt dan ook dat het voorschot van € 25.000,- direct aan Geert moet worden uitbetaald.

Het is niet zo dat Geert over zijn voorschot direct al erfbelasting moet betalen. Dat gebeurt pas later over de gehele waarde van zijn erfdeel (dus inclusief zijn aandeel in de waarde van het bedrijfspand en van de BV-aandelen). Omdat er executeurs zijn benoemd, moeten die de aangifte erfbelasting verzorgen en namens de erfgenamen de erfbelasting betalen. Zij zijn ook wettelijk aansprakelijk voor de voldoening daarvan. Als alle schulden (en de erfbelasting) zijn voldaan, kan er aan de erfgenamen worden uitbetaald. Dan wordt ook het voorschot verrekend.